پولیو
آپ ءِ سبب ءَ پیداکیں نادراہی
پاکستان ءُ اوگانستان دو ملک اَنت کہ پولیو ءِ وڑیں وائرس ءِ نادراہی ءَ چہ سک باز آماچ اَنت، ھما وھد ءَ کہ دگنیا ءِ دیمروئی وتی اوج ءَ اِنت۔ پاکستان ءِ پشتونانی ھند خیبر پختونخوا ھمے نادراھی ءِ آماچ اِنت۔
کہانی ءِ غمناکیں بہر ایش انت کہ اودا بازیں مردم ہما ویکسین ءِ دیم ءَ اوشتاتگ انت کہ آہانی زہگاں اے نادراہی ءَ چہ رکھینت کنت۔
ءُ آ وتی ردیں گمانانی بنیاد ءَ چوش کنگ ءَ اَنت۔ اے درگت ءَ آھاں باقاعدگی ءَ سرپد کنگ لوٹ ایت۔ ءُ اے ھم گشگ بہ بیت کہ اے درگت ءَ آھانی جند ءِ پٹ ءُ پول ھم وتی زھگانی باندات ءَ رکّینت کنت۔ پولیو کہ آئی ءِ سرجمیں نام پولیو مائلائٹس اِنت، یک انچیں نادراھی یے کہ گندی آپ ءِ وسیلہ ءَ شنگ بیت۔ ما درست زانیں کہ پاکستان ءِ نلانی تہا آیوکیں آپ انچو ساپ نہ انت کہ آ بہ بنت۔ نل ءِ آپ ءَ بازیں وڑیں آلودگی گندگ بنت۔ پمیشکا اے المی انت کہ الس سرکار ءَ چہ ساپیں آپ ءِ ورگ ءِ لوٹ بہ کنت دانکہ آپ ءَ چہ پیداکیں نادراہی ھلاس کنگ بہ بنت۔
اگاں ما راجدپتر ءَ پدا بہ رویں گڑا یک رپورٹے ءِ رد ءَ تاں بیستمی کرن ءِ میان ءَ پولیو ءِ وائرس سرجمیں دگنیا ءَ گندگ بوتگ ءُ ہر سال پنچ ملین ءَ چہ گیش مردم بیران یا فالج بوتگ اَنت۔ ھچ وڑیں موثریں علاج ءِ ھست نہ بوتگ ات ءُ نادراھی ءِ ھال دیم ءَ شتگ ات۔ پہ اے کار ءَ ویکسین ءِ زوتیں لوٹ بوتگ۔
اگاں چہ 1960 ءَ چہ اے نادراھی ءَ ھچ مردم بیران نہ بوتگ بلے اے نادراھی ءَ چہ وتی میلیوناں آماچیں مردم ناتوان بوتگ اَنت۔ نوں ھرکس زانت کہ چہ اے نادراھی ءَ مردمانی رکھینگ ءِ یکیں راہ ھست، ویکسین کنگ!
پانزدہ می صدی ءَ چہ جتا جتائیں نادراہیانی ھلاپ ءَ ویکسین کارمرز کنگ بوتگ انت۔ اولی ویکسین پہ مردمانی چیچک ءَ چہ رکھینگ ءَ جوڑ کنگ بوتگ۔
اے جُست پِر اِنت کہ ویکسین چے اِنت؟ سادہ جواب ایش انت کہ ویکسین یک خاصیں نادراہی یے ءِ واستہ یک مادے انت کہ آ خاصیں نادراہی ءِ کمزوریں وائرس ءِ سرا بندوک انت۔
وہدے اے مادہ بدن ءِ تہا آرگ بیت گڑا مئے بدن کمزوریں وائرس ءِ دیم ءَ دارگ ءِ تیاری ءَ کنت ءُ نادراہی ءِ ھلاپ ءَ مدافعتی نظام گیش بیت۔
لھتے بوت کنت کہ بہ گْوش اِیت ما وتی جند ءَ دُزّی کنگ ءَ ایں کہ دژمن مئے تہ ءَ ھوار بوھگ ءَ اِنت، پمیشکا جنگ ءِ ھاترا وت ءَ جھل ءُ بُرز کن اِت۔ بلے اے شرتریں کار کنت۔
ما اے سرپدی ءَ چہ ھُدا ءِ داتگیں سوگات لیکیں۔ اے یک راستی یے کہ ویکسین ءَ دگہ دوا ءُ درماناں چہ گیشتر انسان ءِ جان رکّینتگ۔
پولیو ءِ اولی سوبمندیں ویکسین ڈاکٹر جونس سالک ءَ 1952 ءَ بگر داں 1955 ءِ سئے سالانی تہا جوڑ کتگ ات۔آزمائش ءِ رد ءَ ڈاکٹر ءَ وت ءُ آئی ءِ لوگ ءِ مردماں ہمے ویکسین ءِ سرا نبشتہ کتگ ات۔
1954 ءَ تاں 1.3 ملین زھگاں تجرباتی رنگ ءَ ویکسین کنگ بوتگ ات۔ 1960 ءَ نامداریں پٹ ءُ پولکار البرٹ سابین ءِ جوڑ کتگیں پولیو ءِ ویکسین ءِ منظوری دیگ بوت۔ اے ویکسین ءِ ڈراپ زبانی ءِ وسیلہ ءَ یا شکر ءِ کیوبانی سرا ایر کنگ بوتگ انت۔ اے اولی رند ءَ پیسریگیں سویت یونین ءُ مشرقی یورپ ءَ کارمرز بوتگ انت۔ چکوسلواکیہ اولی ملک انت کہ پولیو ءِ نادراہی ءَ سرجمی ءَ ھلاس کتگ۔
پولیو ءِ اُرش
پولیو وائرس خاص طور سرا سیریبیلم یا دماغ ءِ ہما بہر ءَ متاثر کنت کہ ریڑھ ءِ ہڈ ءَ گوں ہمگرنچ انت۔ پولیو وتی بدترین شکل ءَ مردم ءَ وتی جند ءِ لھتیں بھراں چہ حرکت ءَ زبھر کنت کہ ایشی ءَ فالج ھم گْوش اَنت۔ سانس ءِ مشکل بوت کنت ءُُ موت ءِ سوب ہم جوڑ بوت کنت۔ اے نادراھی ءَ 'پولیو مائیلائٹس' ھم گْوش اَنت۔
گوستگیں سالاں ویکسین ءِ سبب ءَ سرجمیں دگنیا ءَ پولیو ءِ کیس کم بوتگ انت۔ بلے پولیو ءِ وائرس انگت ھما دمگاں شنگ ءُ تالان اِنت کہ اودا ویکسین ءِ شرح کم اِنت۔
افریقہ، میان اُستمانی، جنوبی ءُ میان اُستمانی ایشیا ءِ ملکاں پولیو ءِ ھترہ سک باز اِنت۔ اے گپ ءِ سرا دلگوش دیگ المی انت کہ ویکسین کتگیں بالغیں مردم کہ پولیو ءِ شنگ ءُ تالان بوھگ ءِ دمگ ءَ روگ ءِ ارادہ کن انت آہاں غیر فعال پولیو وائرس ویکسین (آئی پی وی) ءِ بوسٹر خوراک دیگ بہ بیت۔ بوسٹر ءِ پد ءَ استثنیٰ یک زندمانے ءَ برجاہ بیت۔
بزاں یک مردمے ءَ وتی زند ءِ تہا اے ویکسین ءِ دو دوز ءِ زلورت اِنت۔
نشانی
پولیو ءِ وائرس ءَ گوں نادراہ بوتگیں گیشتریں مردماں پولیو ءِ علامت گندگ نہ بنت۔
خام پولیو
درسد مردمانی تہ ءَ 'اسقاط حمل پولیمیلائٹس' ھست (بزاں اے نادراھی وتی اوج ءَ سر نہ بوتگ ءُ زوت ھلاس بوتگ)۔ اے فلو ءِ وڑیں علامتاں داریت کہ دو سئے روچ ءَ برجاہ بنت۔ اے علامتانی تہا بخار، سر درد، پٹھانی درد، گلے ءِ درد، پیٹ ءِ درد، بھوک ءِ کمی، دل ءِ نادراہی ءُ الٹی ھوار انت۔
غیر فالج پولیو
اے نادراھی ءِ کمو گیشتر شدیدیں دروشمے، غیر فالج پولیو، کہ اے نادراھی ءَ چہ نادراھی ءِ آماچیں مردمانی تہ ءَ یک درسد ءِ کساس ءَ نادراھی ءِ آماچ بیت۔ اگرچہ اے نادراہی چہ لہتیں روچاں گیش بیت بلے اے نادراہی ءِ سبب ءَ فالج نہ بیت۔ غیرفالج پولیو، شدید سردی ءِ ہمراہی ءَ، اے علامات ہم ہوار بوت کن انت۔
گردن ئے درد یا سکتی بازو یا پاداں درد یا کشگ؛ شدید سر درد۔
علامات ءِ دومی بھر ھم بندات بوت کنت ءُ دومی بھر بندات بوھگ ءَ پیسر نادراہ ءِ تہ ءَ لہتیں روچاں شری یے گندگ ءَ کیت۔ اے علامتانی تہا ھوار انت:
گردن ءُ ریڑھ ءِ تہا سختی؛ غیر ارادی کارروائیانی کمی (چو کہ چیزے ءَ مارا لگگ ءَ چہ رکّینگ ءِ ھاترا دست ءِ کشگ)؛ پٹھانی کمزوری۔
فالج ءِ پولیو
اے نادراھی ءِ بدتریں دروشم اِنت بلے شکر اِنت کہ اے نادر اِنت۔ اے نادراھی پولیو ءِ وڑیں فالج ءَ گوں بندات بیت بلے وھد ءِ گوزگ ءَ گوں نادراھی ءِ علامت گیشتر بنت۔ انچوکہ:
- شدیدیں درد
- کھرچغ ئا په حساس
- بے حسی یا ٹنگنگ ءِ احساس
- پٹھانی کش ءُ گور یا تناؤ
- پٹھانی کمزوری ءِ سوب ءَ اعضاءِ فالج بوھگ
چوش کہ فالج یکیں وھد ءَ ھرچ دوئیں اعضاءِ سرا اثر مند بوت کنت۔ بلے گیشتر یک پادے یا یک دستے فالج بیت۔
بیماری ءِ شدت ءِ رد ءَ دگہ علامت ھم ھست بوت کن اَنت، چوش کہ:
- ساہ کشگ ءِ واستہ کارمرز بوؤکیں پٹھانی فالج
- چپ کنگ ئے مشکل
پولیو ئے پذا علامت
پولیو ءَ پد لہتیں نوکیں علامت گندگ بنت یا لہتیں جیڑہ گیش ءُ گیوار بنت۔ اے گپ گیشتر پولیو ءِ دہائیاں پد بیت۔ ایشی ئے عام علامت ایش انت:
- کم کم ءَ عضلات ءُ مفاصلانی تہا نزوری ءُ درد
- دمبرگ
- پٹھہ ءِ زوال کنگ
- ساہ کشگ ءُ نگلگ ءَ گوں ھوشیار بہ بئے
- واب ءِ وھد ءَ ساہ ءِ گرگ ءِ تکلیف یا ساہ ءِ تنگ بوھگ
- سڑت ءِ برداشت ءَ کم کنگ بوتگ
تئو کدی ڈاکٹر ئا گندغ لوٹئے؟
پولیو ءِ علامت دگہ وائرل نادراہیانی وڑا انت کہ اعصابی نظام ءَ را متاثر کن انت۔ پہ ایشی ءَ وھد ءُ پاس ءِ سر ءَ ٹپاسگ المی اِنت۔ اگاں کسے ءَ پیسر ءَ پولیو بوتگ ءُ آئی ءَ نوکیں یا ھرابیں علامت گندگ ءَ کاینت گڑا آ زوت ڈاکٹر ءَ گندگ بہ بیت۔
سوب
پولیو وائرس ءِ سبب ءَ بیت۔ اے بُنکی رنگ ءَ ریڑھ ءِ ہڈ ءُ دماغ ءِ اعصابی خلیات ءَ نشانہ جوڑ کنت کہ پٹھانی حرکت ءَ کنٹرول کنت۔ اعصاب ءِ خلیات کہ جذباتاں کنٹرول کن انت آ گیشتر متاثر نہ بنت۔
قدرتی طور ءَ پولیو وائرس کہ جنگلی پولیو وائرس ءِ نام ءَ ھم زانگ بیت گیشتریں ملکاں چہ ھلاس کنگ بوتگ ءُ کم گندگ بیت۔ دگہ وڑیں وائرسے کہ ویکسین ءَ چہ دراتکگیں پولیو وائرس (VDPV) گشگ بیت، یک انفیکشن ءِ نادراہی یے ءُ سرجمیں دگنیا ءَ پولیو ءِ وبا ءِ مستریں سبب اِنت۔ وی ڈی پی وی گیشتر ھما کمیں ملکاں ھست کہ اودا ’اتنیوٹڈ پولیو وائرس‘ ویکسین ءِ ڈراپ زبانی ءِ وسیلہ ءَ دیگ بنت۔
یک جُستے پِر اِنت کہ آیا ویکسین ھم نادراھی ءِ سوب جوڑ بیت کن اَنت؟ تو جواب ءِ رد ءَ اِنت:
زبانی ویکسین ءِ تہا کمزوریں (مرتگیں) وائرس ءِ ھوار اِنت؛ بلے اے گپ زانگ بہ بیت کہ اے پولیو ءِ سوب نہ بیت ءُ ویکسین کتگیں مردم کم کم ءَ وی ڈی پی وی ءَ گوں نادراہ بنت۔ اے رد ءَ 'وی ڈی پی وی' یک نوکیں وڑیں وائرسے ۔ کہ ھما دمگاں شنگ بیت کہ اودا مردمانی مزنیں بہرے واکسین نہ بوتگ۔
اگرچہ زبانی اتنیویٹڈ وائرس ویکسین ءِ سبب ءَ اے نادراہی ءِ سبب نہ بیت بلے انگت ءَ پولیو ءَ را شنگ ءُ تالان کنت۔ اگاں یک دمگے ءِ گیشتریں بہر ءَ ویکسین کنگ بہ بیت گڑا کمزوریں وائرس ءِ شنگ ءُ تالان ءَ را کنٹرول کنگ بیت۔ ویکسین ءِ نہ بوھگ ءَ نزور بوتگیں وائرس بازیں وھدے ءَ دمگ ءَ مانیت۔ اے وائرس ءَ بدل بوھگ یا بدل بوھگ ءِ موہ دات کنت۔ اے بے وسیں وائرس ءِ وڑا نادراہی ءِ سوب جوڑ بیت کنت۔
دومی نیمگ ءَ امریکہ ءَ ھم وی ڈی پی وی ءِ نادراھی ءِ ھال رس اِتگ۔ اے وڑیں ہر واقعہ ءِ تہا نادراہ ءِ نادراہ یا ویکسین نہ بوتگ یا آئی ءِ مدافعتی نظام خاص کمزور بوتگ۔
نوں چہ 2000 ءَ امریکہ ءِ پولیو ویکسینیشن سینٹر ءَ پولیو ءِ نزوریں وائرس ءِ انجکشن کنگ بوتگ کہ تو نیم مردگ ، نزور ءَ چہ باز نزور تر گشگ ءَ ئے کہ 'وی ڈی پی وی' ءِ ھاترا ھچ وڑیں ھترہ نہ اِنت۔
[یک غیر فعال وائرسے تیار کنگ بیت کہ آ مُرتگ نہ اِنت بلے نامی زند ءِ واھند اِنت کہ انسان ءِ بدن ءِ مدافعتی نظام آئی ءَ پہم اِیت؛ یک سرجمیں مُرتگیں وائرسے پہمگ نہ بیت۔]
پولیو چوں شنگ بیت؟
پولیو ءُ دگہ نادراہی ءِ وائرس ہر وھد ءَ مردمانی سرا اُرش کن اَنت بلے وتی مھکمیں مدافعتی نظام ءِ سوب ءَ بازیں مردمے ءَ نادراہ نہ کن اَنت۔
ھما مردم کہ پولیو ءِ وائرس ءَ گون انت بلے آ چہ ایشی ءَ نادراہ نہ انت آ وائرس ءَ برگ ءَ انت ءُ آئی ءِ باریگ جوڑ بوھگ ءَ انت۔ اے مردم چہ وتی کھانسی، کھانسی ءُ وتی فضلہ ءَ چہ تھوک ءِ ٹپّانی وسیلہ ءَ دگراں وائرس ءَ سر کن اَنت۔ چوناھا اگاں اے مسافر کھانسی، کھانسی یا ٹوائلٹ ءِ کارمرز کنگ ءَ پد دست ءِ شُشتگ ءَ ابید ورگ ءُ چرگ ءَ دست بہ جن اَنت گڑا وائرس شنگ بوت کنت۔
اے وائرس سیوریج ءِ آپ ءِ وسیلگ ءَ ھم شنگ بیت کنت کہ ایشی ءِ تہ ءَ پولیو وائرس ءَ چہ زھریں ردی ھوار بوت کنت۔ ما درست زانیں کہ پاکستان ءِ گیشتریں شہراں وشیں آپ ءِ ہمراہی ءَ سیوریج ءِ آپ ہم دست کپیت۔
ھترات(خطرات)
پولیو ءِ نادراھی گیشتر زھگاں کپیت بلے ھرکس ءَ کہ ویکسین نہ کتگ آئی ءَ اے نادراھی ءِ آماچ بوھگ ءِ ھترہ سک باز اِنت۔
علاج ئے تہا مشکلات
موت ھما وھد ءَ بیت کنت کہ نادراھی ءِ شدت ءِ سانس ءِ ناکامی ءِ سوب بہ بیت۔ پدا، ھما کہ اے نادراھی ءَ چہ وش بنت آ ھم دراجیں مدت ءِ پیچیدگیانی آماچ بوت کن اَنت چوش کہ:
- زندگی ئے واستہ فالج
- عضلاتی ریشہانی سنکچن، ہڈ ءُ مفصلانی کج بوہگ ءِ سوب جوڑ بیت
- دائمی درد
- پولیو ءَ پد ءِ جیڑہ
احتیاطی تدابیر
پولیو ءِ رکّینگ ءِ ھاترا ویکسینیشن ءِ مستریں راہ اِنت۔
پولیو سینٹر ءِ گشگ انت کہ ویکسین کجام عمر ءَ دیگ بیت:
دو ماہ؛ ءُ دومی 4 ماہ ءِ عمر ءَ بوتگ۔
پدا شش ءُ ہژدہ ماہ ءِ نیام ءَ
ءُ پدا 4 ءُ 6 سال ءِ میان ءَ کہ چُک وانگجاہ ءِ عمر ءَ سر بنت۔
اگر شمئے چُکاں چہ کسے ءَ اے ویکسین نہ رستگ گڑا وتی نزیکیں جان سلامتی ءِ مرکز ءَ گوں رابطہ بہ کن اِت کہ خوراک ءَ سرجم بہ کن اِت۔
مزنیں مڑدم
بالغیں مردم کہ پولیو ءِ دمگ ءَ تر ءُ تاب کنگ ءِ منصوبہ بندی کنگ ءَ انت یا پولیو ءِ وائرس ءِ گردش کنگ ءَ انت آہاں ویکسین کنگ بہ بیت۔
اگاں شما وتی ویکسین ءِ کورس ءَ سرجم کتگ ھم ، شما انگت ءَ پولیو وائرس ءِ ویکسین ءِ بوسٹر ڈوز ءَ بہ زور اِت۔ اگاں شما پولیو ءِ نزوریں ویکسین نہ زرتگ یا کورس سرجم نہ کتگ یا شمارا یات نہ اِنت کہ شما کدی زرتگ گڑا شمئے سئے خوراک ءِ رسگ ءِ زلورت بیت۔
بالغاں اولی خوراک ءِ رسگ ءَ پد یک ءُ دو ماہ ءَ پد آئی پی وی ءِ دومی خوراک رسگ لوٹیت۔ سیمی خوراک دومی خوراک ءَ چہ شش ءُ بارہ ماہ ءَ پد زورگ بیت۔ اگاں شمئے ھیال ءَ شمئے پولیو ءِ ویکسین نا سرجم اِنت گڑا وتی جان سلامتی ءِ مرکز ءَ گوں رابطہ بکن اِت۔
پولیو ءِ ویکسین محفوظ اِنت؟
آئی پی وی پہ ھما مردماں کہ آھانی مدافعتی نظام کمزور اِنت، ایمن اِنت۔ البت اے گپ زانگ نہ بیت کہ مدافعتی نظام ءِ سک کمزوریں جاوراں اے ویکسین کجام وڑ ءَ کارآمد اِنت۔
ویکسین ءِ رد عمل ءِ رد ءَ انجکشن ءِ جاہ ءَ زخم بیت ءُُ دمگ ءِ رنگ لال بوت کنت۔
لھتے مردم آئی پی وی ءَ چہ الرجک بوت کن اَنت پرچا کہ اے ویکسین ءَ اینٹی بائیوٹکس اسٹریپٹومایسن، پولی مائکسن بی ءُ نیومائسن ءِ نشان ھم ھوار اَنت۔ پمیشا، ھما مردمانی تہا رد عمل بوت کنت کہ آ اے اینٹی بائیوٹکس ءِ تہا چہ یکے ءَ الرجک انت۔ ھما مردم کہ پولیو ءِ اے ویکسین ءِ اولی دوز ءِ سرا شدیدیں رد عملے ءِ آماچ اِنت آ ویکسین ءِ دگہ دوزاں مہ زوریت۔
الرجک رد عمل اولی خوراک ءِ زورگ ءِ منٹ یا کلاک ءِ تہا گندگ بوتگ۔ ایشی ئے علامت ایش انت:
چمّ ءِ سرا رُژنائیں دھبہ، خارگ، ءُ چمّ ءِ زرد بوھگ۔
- کمیں بلڈ پریشر (ہائپوٹینشن)
- ساہ ءِ راہ ءِ تنگ کنگ، زبان ءُ گلو ءِ ورم کہ چہ ایشی ءَ چہ ھُشک ءُ ساہ ءِ مشکل ءِ سوب جوڑ بیت کنت
تیز یا ہلکا روغ - نبض
- دل ءِ تب، الٹی، یا اسہال
- چکر یا بے ہوش بوھگ
اگاں شما یا شمئے چُک ءَ چہ ھرچ ویکسین ءِ گرگ ءَ پد الرجک رد عمل ءِ نشانی دیم ءَ کاینت گڑا زوت طبی کمک ءَ بہ کن اِت۔
نوٹ:
اے نبشتانک ءِ تہا ہرچی کہ نبشتہ کنگ بوتگ آ انوگیں زانتکاریانی سرا بندوک انت۔ نوکیں پٹ ءُ پول ءَ پد بازیں چیزے بدل بوت کنت۔ اگر ہچ وڑیں علامت گندگ بنت گڑا وتی ڈاکٹر ءَ گوں مشورہ کنگ سک باز المی انت۔ بالا ءِ زانتکاری ایوک ءَ پہ زانتکاری ءِ ھاترا اِنت ءُ پہ درمان ءِ ھاترا نہ اِنت۔